Groupon’nun inanılması güç bir ivme ile gelir elde etmesi sonrasında her ülkede benzer klon yapılar ortaya çıktı ve aslında hayatımızın uzun bir döneminde varolmayan kupon dünyasına tekrar internet kullanıcıları olarak giriş yapmış olduk.  Firmaların üretim gibi yüksek maliyetlerinin olmaması, ciddi kar marjı ve yüksek gelir gibi konularla girişimciler için cazip bir durumdayken özellikle Groupon’aun Google’ın 8 Milyar $’lık teklifini reddetmesi ile durum tavan yapmıştı. Öyle ki e-ticaret ile ilgilenmeyen fakat sektörde ciddi söz sahibi olan iş adamları da (Yalçın Ayaydın, Cem Boyner, Cem Hakko vb.) bu pazarlara (Private Shopping) giriş yapmaya başladı. Son zamanlarda Groupon’un hisselerinin ciddi derecede düşüşte olduğu ile ilgili haberler ve eleştiri yazıları karşımıza çıkmaya başladı. Bu ne derece doğru ve aslında grup satın alma sitelerinde ne gibi sıkıntılar var küçük bir giriş yapalım. Bunun öncesinde temel iş akışını belirleyecek olursak :

• Firma tarafından abonelerin e-mail adreslerine kampanyalar ile ilgili bilgi gönderilir.
• Aboneler bu emaillere bakar, sonrasında ilgili web sitesine (aracı sitelere, mobil uygulamalara vs.) yönlendirilir.
• Abone fırsatın detaylarını inceler. Ne kadar süresinin kaldığına (veya fırsatı kaçırıp kaçırmadığına) bakar.
• Gerekli satın alma işlemini yapar.
• Elde ettiği kuponu (fırsat kodunu) ilgili firmaya giderek kullanır.

Site ziyaretlerine bakacak olursak : günlük, haftalık ve aylık bazda tekil kullanıcı bazında bir düşüş söz konusu. Groupon bu zamana kadar 10.3 Milyon $’lık şirket satın alımı gerçekleştirdi. Öte yandan 1.14 milyar $ civarında ise yatırım aldı. Günümüze kadar Asya pazarına giriş yapmaya çalışsa dahi pek başarılı olduğu söylenemez. Oldukça yüksek bir değerleme ile yatırımcıların karşısına çıkan Groupon’un NASDAQ üzerindeki verileri incelendiğinde ise gelirlerinde bir sıkıntı olmadığı fakat OPEX’te (işletme gideri)  ciddi bir yükseliş olduğu gözlemlenmektedir. ( http://www.google.com/finance?q=NASDAQ:GRPN)

Ülkemize bakacak olursak BKM’nin sunduğu rapora gore (http://www.bkm.com.tr/istatistik/sanal_pos_ile_yapilan_eticaret_islemleri.asp) e-ticaret konusunda çok ciddi bir yükseliş söz konusu. Öte yandan 40’ın üzerinde grup satın alma platformu bulunmaktadır. Bunların yapmış oldukları satışlara bakıldığında Grupfoni, Sehir Fırsatı ve Grupanya diğer rakipleri ile farkı açmış durumdalar. İstanbul’da günlük 700’ün üzerinde fırsat abonelerin karşısına çıkmaktadır. Bu tip işletmelere üye olan ve fırsat sunan firmalar teklifin cazibesine gore bir günde 300.000 TL üzerinde satış işlemi gerçekleştirebiliyorlar. Sektörün lider firmaları için 30 Milyon € gibi meblağlar yıl sonu ciro hedefi olarak karşımıza çıkmaktadır.  Grupfoni’de yakın bir tarihe kadar 13.500 fırsat yayınlandı  ve 1.930.000 kayıtlı üyesi bulunuyor. Grupanya ise 11 Ekim’de Intel Capital’den yatırım aldı. (http://www.webrazzi.com/2011/10/11/intel-capital-grupanya-2/) Grupanya ise 1.500.000 den fazla kişiye fırsatlarını sunuyor ve 2500 den fazla işletme ile ortaklık içerisinde. 1 milyon kupon barajını aşan ilk şirket Grupanya oldu.  Gelecek sene (2012) sektördeki bu kadar firmanın olmayacağını düşünüyorum. Şu anda bir trend ile açılmış firmaların birçoğu yetersiz alt yapı sebebiyle ya kapanacak ya da satılacak. Aslında bazı grup satın alma firmaları için bu süreç çoktan başladı. Kimi “niş” projeler ise ölü doğdu.

Peki grup satın alma sitelerindeki sorunlar neler?

• Kullanıcılar ilk başta çok cazip fırsatlar ile karşılaştığından dolayı abone olmuşlardı. Fakat grup satın alma sitelerinin yanı sıra, private shopping siteleri ve diğer e-ticaret sitelerinin mailleri geldiğinde çok ciddi bir email trafiğine maruz kalıyorlar. Sırf bu sebepten dolayı kullanıcılarda bıkkınlık durumu söz konusu
• Kupon kullanıcılarının gittikleri kimi yerde karşılaştıkları (maruz kaldıkları) durumdan ötürü müşteri şikayeti oluşmakta.
• Müşterilerin bir firmayı bırakıp diğerini seçmesi son derece kolay. Sadakat pek söz konusu değil. Müşteri ilişkileri yönetimi zayıf.
• Sürekli benzer fırsatlar kişilere sunulmakta. (Kavitasyon, Suşi, Otel vs.)
• Zaruri ihtiyaçlar değil, keyfi (o anda gerekliliği olmayan) satış olduğu için belirli bir süre sonrasında düzenli tüketim yapan son kullanıcı kemer sıkma politikasına geçiş yapabilir.
• Fikrimce satılmış ama kullanılmamış kuponlar ileride ciddi bir sıkıntı yaşatacak. ABD pazarında ikinci el kupon satışları yapan firmalar var. Sanırım Türkiye’de de açılmıştı. Buradaki sıkıntı ise şu : Bugün satılan kuponların yaklaşık %20’si kullanılmıyor. Yani kullanıcı fırsat cezbedici olduğu için alıyor fakat belirlenen süre dahilinde kullanamıyor. Fakat son kullanıcıdan hizmetini almadığı bir bedelin fiyatı alınıyor. Özetle verilmemiş bir hizmet astılabiliyor. Yemek yemeye gitmedim ama yemeğin ücretini ödedim. Ortada bir nakit akışı var. Faturalanma bu konuda ciddi bir sıkıntı olabilecek durumda aslında Maliye Bakanlığının dikkatini çekerse.
• Fakat bana göre esas sıkıntı sürecin ilk başında meydana geliyor. Süreç nasıl başlıyordu hatırlayacak olursak tüm abonelere aynı içerikteki fırsatları yayınlamakla. Ozonlu tedavi, kavitasyon, epilasyon, incelme programları, suşi ile ilgili kampanyalar hiç ilgimi çekmese dahi  (hatta cinsiyete göre farklılık gösterecek kampanyalar) bilgilendirmeye maruz kalıyoruz.

Yukarıda paylaşmış olduğum istatistiklere dikkat etmek lazım.Çok yüksek bir transaction mevcut  ve aslında bu noktadan sonra firmaların müşteri sadakatlerini arttırmalarının ve kişiye özel çözümlerin sunulması söz konusu olacağını tahmin ediyorum. Firmaların ellerinde ciddi boyutlara ulaşan veritabanları var. Önemli olan bu verilerin bilgiye dönüşüm süreci. Bu süreçte birkaç önemli nokta var. Bunlardan ilki kullanıcılarımızın bizde olmayan verileri. Ne demek bu? Kullanıcılarımız internet kullanıcısı. Dolayısıyla bizim uygulamamız dışında aslında birçok yerde verileri ciddi derecede mevcut. Özellikle sosyal medya platformlarında kişilerin demografik bilgilerinin yanı sıra anlık hareketleri, psikolojik durumları ve hatta bulundukları lokasyonlara göre bile işlem yapabilir haldeler gerekli senaryolara uygun iş yapıldığında. Burada kesinlikle bilgi hırsızlığı, izinsiz pazarlama ve spamden bahsetmiyorum.  http://www.gennaration.com.tr/yorum/sosyal-medya-ve-hukuk/  Şirketimize ait olan veritabanının eksik yönlerinin bu şekilde giderildiğini düşünürsek uçtan uca muazzam bir veriye sahip olma ihtimalimiz var.

Esas süreç ise burada devreye giriyor. Günümüzdeki firmaların dertleri veri toplamak değil. Özellikle e-Ticaret platformlarının hiç değil. Çünkü kullanıcıların mouse ile hareketleri bile istenildiğinde ve gerekli altyapı varsa kayıt altında tutulabiliyor. Buradaki dert verilerin yönetilmesi ve verilerin bilgiye dönüştürülmesi. Bu süreç ise İş Zekası projeleri ile olacaktır. İş Zekası projeleri yardımıyla ilk önce verilerin tekilleştirileceği, temizleneceği, birleştirileceği ve hesaba uygun hale getirileceği çok yüksek boyutlu veri ambarları tasarlanır. Daha sonrasında bu veri ambarından geçmişin görüntüsünü gösteren raporlama sitemi hazırlanır. Sonrasında ise analiz yapmaya ve stratejik kararlar vermeye yarayacak çok boyutlu yapılar (OLAP Cubes) devreye girer. Şirketlerin karar verici mercileri tarafından yoğun kullanılan bu aşamanın en üst noktası ise veri madenciliği (data mining) kısmıdır. Günümüzde Social CRM gibi veri madenciliği kavramıda biraz kirlenmeye tabi olsa da esasen kişilerin geleceğe yönelik tahminlemelerini yapabilirler. Belli başlı algoritmalar mevcut. Grup satın almaları için ise ilk  etapta kullanıcıları sınıflandırmak adına Associations Rules ve Clustering algoritmaları ciddi getiri sağlayabilir.

Sonuçta neler olabilir? Birbirleri ile ilişki düzeyi yüksek satışları çok alakasız günlerde değil aynı zaman dilimlerinde tavsiye edebilirsiniz. Kebap seven düzenli et tüketen bir insana suşi önermezsiniz. Kanyon civarlarında ciddi zamanını harcayan kullanıcıya o lokasyonda fırsatlar sunarsınız. Evlilik arifesindeki kişileri tespit ederek o kişilere özel çözümler geliştirebilirsiniz. Yazlık sahiplerini veya tatile çıkmışları tespit ederek onlara özel fırsatlar sunabilirsiniz. Diyetteki kişiye ağır yemek içeren fırsatları göstermeyebilir, ilişkisi olan kişilere farklı romantik fırsatlar sunabilirsiniz. Veya rakı balık sevenlere meyhane önerisinde bulunabilir ve muhafazakar kimliğe sahip birisine bu fırsatı hiç göstermeyebilirsiniz. Özetle  kişilerin yaşam hareketlerinden yola çıkarak herkese kendini daha özel hissettirecek ve satın alma eğilimlerini (+müşteri memnuniyetlerini) arttıracak fırsatlar ile karşılarına çıkabilirsiniz.

Sosyal Ticaret çok sıklıkla duyacağımız bir kavram olarak karşımıza çıkacaktır yakın gelecekte. Fakat ondan önce farklı veritabanlarındaki farklı verilerin konsolide edilerek firma ve müşteri açısından en değerli bilgilerin tespiti önemli bir hale gelecektir.